— Endi o‘ylamayman deb qasam ichdim, — dedi do‘stim choyni aralashtirib. — Uch kun chidadim. — Keyin? — Keyin telefonini ochib, oxirgi rasmiga qarab o‘tirdim.
Bunga «irodasi bo‘sh» deb baho berish oson. Lekin 2005-yilda Xelen Fisher, Artur Aron va Lyusi Braun boshchiligidagi guruh miyani suratga olib, butunlay boshqa narsani ko‘rdi. Ular qattiq sevib qolgan 17 kishini tomograf ichiga yotqizdi va ularga navbatma-navbat sevgilisining, so‘ng shunchaki tanishining rasmini ko‘rsatdi. Jami 2500 ga yaqin skan tahlil qilindi.
Sevgilisining rasmi ekranga chiqishi bilan miyaning dopaminga boy joylari — o‘ng ventral tegmental soha va o‘ng dumli yadro — faollashardi. Tanishning rasmida bunday bo‘lmasdi. Bundan qizig‘i: odam anketada o‘z ishqini qanchalik kuchli deb belgilagan bo‘lsa, o‘sha joylar shunchalik kuchli yonardi. Aronning o‘sha paytdagi gapi bor: bu — anketadagi javob bilan miyadagi aniq bir faollik namunasi o‘rtasida bevosita bog‘liqlik ko‘rsatilgan ilk natijalardan biri.
Ammo eng muhimi — tadqiqotning xulosasi. Mualliflar romantik sevgini his-tuyg‘ular qatoriga qo‘shishni to‘g‘ri deb topmadi. Ularning fikricha, sevgi — motivatsiya tizimi, ya'ni intilish. Oddiy qilib aytsak, u xursandchilik yoki xafagarchilikdan ko‘ra ko‘proq ochlik va chanqoqqa o‘xshaydi.
Shu joyda ko‘p narsa o‘z o‘rniga tushadi. Xafagarchilik o‘tadi, kayfiyat almashadi, jahl bir kun bosiladi. Chanqoq esa bosilmaydi — u kutib turadi. Shuning uchun sevib qolgan odamga «unut, o‘zingni bos» deyishdan naf yo‘q. Bu — chanqagan odamga «suvni o‘ylamay qo‘y» deyish bilan bir xil gap.
O‘sha guruhning yana bir kuzatishi bor: uzoq vaqt birga bo‘lgan odamlarda his-tuyg‘u bilan bog‘liq sohalar kuchliroq faollashgan. Ya'ni yaqinda sevib qolgan odam bilan yillab birga yashaganning miya surati bir xil emas. Chanqoq bir joyda turmaydi, o‘zgaradi — va buni ham o‘lchab ko‘rishgan.
Agar shu chanqoq sizda ham bor bo‘lsa — YOR YOR’da izlayotganingiz ham xuddi shu niyat bilan yurgan bo‘lishi mumkin.